Hamam Böceği İlaçlama

İstanbul, hamam böceği mücadelesinde Türkiye'nin en zorlu şehri: yaşlı ve bitişik nizam yapı stoğu, binalar arasında kesintisiz dolaşım imkanı veren ortak tesisat şaftları ve yoğun yeme-içme dokusu bir araya geldiğinde, tek daireyle sınırlı uygulamalar çoğu zaman kısa ömürlü kalıyor. Fatih, Beyoğlu, Şişli ve Üsküdar gibi eski merkez ilçelerde kalıcı sonucun anahtarı; bodrum, çöp odası ve şaftları da kapsayan bina geneli programlardır.

Yeni yapılaşmanın yoğun olduğu Esenyurt, Beylikdüzü, Başakşehir ve Ataşehir gibi ilçelerde ise tablo farklıdır: yüksek katlı sitelerde sorun genellikle çöp şutu ve teknik hacimlerden beslenir, site yönetimiyle kurulan dönemsel ortak alan programları en verimli çözümü verir. Sahil ilçelerinde (Kadıköy, Kartal, Bakırköy, Zeytinburnu) deniz kaynaklı nem, zemin ve bodrum katlardaki baskıyı artırır; bu katlarda tesisat girişleri ve ıslak hacimler önceliklendirilir.

İstanbul genelinde konutlarda ağırlıklı olarak kokusuz jel yöntemiyle çalışıyoruz: evin terk edilmesi gerekmez, yumurta ve gizlenme noktalarına hedefli uygulama yapılır. Restoran, kafe ve gıda işletmelerinde ise jel uygulaması izleme istasyonları ve periyodik kontrol ziyaretleriyle birleştirilir; her uygulamada resmi EK-1 belgesi teslim edilir. Avrupa ve Anadolu yakasında konumlanan ekiplerimizle 39 ilçenin tamamına randevulu servis veriyoruz.

Uygulamanın yöntemini belirleyen ilk şey mekanın büyüklüğü değil, karşımızdaki türdür. İstanbul'da pratikte üç türle çalışıyoruz ve üçü de farklı yerde barınır. Mutfakta görülen, üç santimden küçük, açık kahverengi ve göğüs bölgesinde iki koyu şerit taşıyan Alman hamam böceği neredeyse tamamen iç mekan türüdür; dolap menteşesi, tezgah birleşim derzi, buzdolabı motor bölmesi, küçük ev aleti gövdesi ve elektrik tesisatı gibi sıcak ve dar boşluklarda kalabalıklaşır, üreme hızı yüksektir ve jel yemle en iyi sonuç bu türde alınır. Bodrum, çöp odası, gider hattı ve rutubetli zeminlerde görülen koyu kahverengi-siyah, ağır hareket eden şark hamam böceği ise binaya dışarıdan girer; burada esas iş, rögar ve gider çevresi ile ıslak hacim çeperinde yapılan kalıcı etkili yüzey uygulaması ve giriş kapatmadır. En iri olan ve kısa mesafe kanat çırpabilen Amerikan hamam böceği çoğunlukla ısıtılmış bodrum, kapalı otopark, asansör kuyusu ve büyük tesislerin tesisat galerilerinde bulunur. Aynı binada iki türün birlikte bulunması sık görülür; bu durumda tek bir yöntemle çalışmak baştan eksik kalır, mutfakta jel ile bodrumda yüzey ve gider uygulaması aynı programın iki ayağı olarak planlanır. Keşifte birey büyüklüğü, rengi, hangi katta ve günün hangi saatinde görüldüğü kayda alınır; gerektiğinde fotoğraf veya numune üzerinden teşhis netleştirilir.

Tek uygulamanın çoğu zaman yetmemesinin nedeni yumurta kapsülüdür. Hamam böceği yumurtalarını tek tek değil, ootheca denen sert kabuklu bir kapsül içinde bırakır ve bu kabuk içerideki yumurtaları kimyasaldan büyük ölçüde korur. Yani en doğru uygulamada bile kapsül içindeki bireyler etkilenmez, haftalar içinde çıkarak yeni bir dalga oluşturur. Alman hamam böceğinde dişi kapsülü çıkışa yakın bir döneme kadar gövdesinde taşır ve korunaklı bir aralığa bırakır; bu yüzden kapsüller çoğunlukla çekmece rayı, dolap köşesi ve beyaz eşya arkası gibi süpürgeyle ulaşılamayan yerlerde bulunur. Doğru kurgu, ilk uygulamadan sonra bu çıkış dönemine denk gelen bir kontrol ziyareti planlamaktır; yemin ve kalıcı etkinin o sırada yerinde olması, yeni çıkan bireylerin üreme olgunluğuna ulaşmadan kırılmasını sağlar. Aynı noktada aynı etken maddenin yıllarca tekrarlanması ise ikinci sorunu doğurur: sürekli baskı altındaki işletme mutfaklarında hamam böceği hem etken maddeye hem yemin şeker bileşenine karşı kabul düşüklüğü geliştirebilir. Bu nedenle periyodik çalıştığımız işletmelerde jel formülasyonunu ve etken madde grubunu dönemsel olarak değiştiriyor, tüketimin durduğu noktalarda yemi beklemeden rotasyona alıyoruz. Bir noktada yem tüketimi bitmiş ama canlı görülmeye devam ediyorsa bu, uygulamanın değil ürün kabulünün sorunlu olduğunun göstergesidir.

Tek daire uygulaması ile bina geneli programın farkı yalnızca kapsam değil, işin kurgusudur. Bir binada tek daire ilaçlandığında rahatsız olan popülasyonun bir bölümü şaft ve tesisat geçişlerinden komşu dairelere kayar; birkaç hafta sonra şikayet bu kez üst veya alt kattan gelir ve daireler sırayla ilaçlanarak sorun bina içinde dolaştırılmış olur. Bina geneli programda ise önce kaynak haritası çıkarılır: bodrum, çöp odası ve çöp şutu, sığınak, kazan dairesi, asansör kuyusu ve ortak gider hatları ayrı ayrı değerlendirilir, ardından daireler mümkün olduğunca birbirine yakın tarihlerde uygulanır. Kaçış yönünü ortadan kaldırdığı için bu kurgu sonucu belirgin biçimde kalıcılaştırır. Restoran, kafe, pastane, market ve üretim mutfaklarında ise programın belkemiği izlemedir. Mutfak, kuru gıda deposu, bulaşık alanı, tezgah altı ve çöp odası gibi kritik hatlara numaralandırılmış izleme istasyonları yerleştirilir; her ziyarette istasyonlar tek tek kontrol edilir, hangi noktada canlı veya kalıntı bulunduğu tarihiyle kayda geçer. Bu kayıt hem denetimde istenen belge dosyasını oluşturur hem de baskının nereden geldiğini tahminle değil veriyle gösterir; sürekli aynı istasyonda aktivite çıkması çoğu zaman o hattaki bir gider tıkanıklığına veya kapanmamış bir tesisat boşluğuna işaret eder. İstasyon krokisi, ziyaret raporları ve EK-1 belgeleri işletmede dosyalanmak üzere teslim edilir.